Stijlfiguren: Spaar ze allemaal!

Zie onderaan voor de verklarende woordenlijst en de voorbeelden.

Een artikel met verschillende woorden. Een artikel met verscheidende zinnen. Een artikel met vele stijlfiguren! Voordat je nu denkt: waar gaat het heen met deze zweverige inleiding; ik heb zojuist in vier zinnen vier stijlfiguren gebruikt. Een anafoor (1), een exclamatie (2), een drieslag (3) en een anticipatie (4)En het gaat alleen nog maar beter worden (understatement 5)! Of was dat ironisch (6)? Jij oordeelt. Oh shit, dat is er weer een (aanspreking 7).

In de journalistiek, bij je buurvrouw en in de politiek, je komt stijlfiguren overal tegen (prolepsis 8). Een klassieker onder de stijlfiguren is toch wel de peteritie (9): Je zegt hierbij dat je ergens niet op in gaat, maar je doet het vervolgens wel. Ha, handig, moet Wilders gedacht hebben. Zo zei hij ooit over het CDA: ‘Ik zeg niet dat ze hun moeder verkopen om te gaan regeren, maar ze hebben er wel veel voor over om in een kabinet te komen’. Het is fantastisch (oke.. hyperbool 10), ook jij kan dus dingen zeggen en er verder totaal geen verantwoordelijkheid voor nemen. Je hebt toch immers gezegd dat je het eigenlijk niet wil zeggen? (retorische vraag 11).

‘Lekker boeiend’ zal Henk van Ingrid misschien denken (fictio personae 12), maar naast dat het zeker niet saai is (litotes 13) om originele formuleringen te maken, kunnen stijlfiguren dus ook functies hebben. Bijvoorbeeld een sociale functie en een doen-alsof-je-objectief-bent-maar-het-niet-bent functie (perifrase 14).

Door een opmerking te maken die alleen jouw eigen intellectuele groepje snapt, kan je ervoor zorgen dat luisteraars zich meer betrokken voelen; een sociale functie. Dit wordt een allusie genoemd (15). Ik ga hiervan geen voorbeeld noemen, stel dat jullie dan niet bij mijn intellectuele groepje horen (ironie 16). Verder maken stijlfiguren het je gemakkelijk als je wilt doen alsof je objectief bent, maar het stiekem niet bent. Namelijk door het gebruiken van specifieke woorden. Je kan netjes over het koningshuis vertellen, maar ondertussen toch Willem-Alexander Prins Pils noemen (perifrase/synoniem 17).

Is het dan erg dat dit gebeurt? Nee, vind ik (subiectie 18). Maar leuk om de stijlfiguren te ontdekken is het (inversie 19). Ze zijn echt overal. En zoals Johan Cruijff ooit zei: ‘Je gaat het pas zien als je het door hebt’ (sententie 20).


Verklaring stijlfiguren

  1. Anafoor: Herhaling van een woord of woordgroep aan het begin van op elkaar volgende zinsdelen, zinnen of nog grotere tekstdelen.
    • Voorbeeld uit de tekst: ‘een artikel … een artikel … een artikel’.
  2. Exlamatie: Een pathetische uitroep.
    • Voorbeeld uit de tekst: ”Een artikel dat vol staat met stijlfiguren!’
  3. Drieslag: Opsommingen van drie woorden, zinsdelen of zinnen. 
    • Voorbeeld uit de tekst: zie anafoor. 
  4. Anticipatie: Het vooruitlopen op en meestal bij voorbaat weerleggen van bezwaren of tegenwerpingen die worden verwacht. 
    • Voorbeeld uit de tekst: ‘Voordat je nu denkt: waar gaat het heen met deze zweverige inleiding.’
  5. Understatement: In plaats van overdrijven wordt bij deze figuur ‘onderdreven’: er wordt een te zwakke uitdrukking gebruikt. 
    • Voorbeeld uit de tekst: ‘En het gaat alleen nog maar beter worden.’
  6. Ironie: Lichte spot door het tegenovergestelde te zeggen van wat men bedoelt, of door op andere wijze een contrast tussen het bedoelde en gezegde aan te brengen, bijvoorbeeld een overdrijving.
    • Voorbeeld uit de tekst: ‘En het gaat alleen nog maar beter worden.’
  7. Aanspreking: het door middel van u, je en dergelijke invoeren van het aangesproken publiek in de tekst. 
    • Voorbeeld uit de tekst: ‘Jij oordeelt’.
  8. Prolepsis: Het grammaticaal geïsoleerd voorropplaatsen van een woord(groep) waar men de nadruk wil leggen. 
    • Voorbeeld uit de tekst: ‘In de journalistiek, bij je buurvrouw en in de politiek, je komt stijlfiguren overal tegen.’
  9. Preteritie: Zeggen dat men ergens niet op zal ingaan, maar het intussen wel onder de aandacht brengen.
    • Voorbeeld uit de tekst: ‘Ik zeg niet dat ze hun moeder verkopen om te gaan regeren, maar ze hebben er wel veel voor over om in een kabinet te komen.’
  10. Hyperbool: Overdreven uitdrukkingswijze die iets groter voorstelt dan dat het verdient.
    • Voorbeeld uit de tekst: ‘Het is fantastisch.’
  11. Retorische vraag: Een schijnvraag omdat het antwoord er al in ligt opgesloten.
    • Voorbeeld uit de tekst: ‘Je hebt toch immers gezegd dat je het eigenlijk niet wil zeggen?’
  12. Fictio pesonae: Het sprekend opvoeren van al dan niet bestaande personen. 
    • Voorbeeld uit de tekst: ‘Lekker boeiend’ zal Henk van Ingrid misschien denken
  13. Litotes: Sterke bevestiging door middel van ontkenning van het tegenovergestelde.
    • Voorbeeld uit de tekst: ‘zeker niet saai.’
  14. Perifrase: Het vervangen van de normale aanduiding door een meestal uit meer woorden bestaande omschrijving.
    • Voorbeeld uit de tekst: ‘doen-alsof-je-objectief-bent-maar-het-niet-bent functie’
  15. Allusie: Een toespeling op een voor de lezer of toehoorder bekend feit of bekende uitspraak, waarbij de verwijzing opzettelijk impliciet wordt gehouden omdat men mikt op goede verstaanders.
  16. Ironie: zie 6
    • Voorbeeld uit de tekst: ‘Ik ga hiervan geen voorbeeld noemen, stel dat jullie dan niet bij mijn intellectuele groepje horen.’
  17. Synoniem (Perifrase zie 14): Woord of uitdrukking met een betekenis die (bijna) gelijk is aan de betekenis van het vervangen woord.
    • Voorbeeld uit de tekst: ‘Prins Pils’. (Dit voorbeeld lijkt ook op een perifrase)
  18. Subiectie: Vraag die door de spreker of schrijver zowel opgeworpen als beantwoord wordt.
    • Voorbeeld uit de tekst: ‘Is het dan erg dat dit gebeurt? Nee, vind ik.’
  19. Inversie: Het – vergeleken met de gewone mededelende zin – omkeren van de volgorde van onderwerp, gezegde en bepalingen. 
    • Voorbeeld uit de tekst: ‘Maar leuk om de stijlfiguren te ontdekken is het.’
  20. Sententie: Opvallend gestileerde en wijsheid pretenderende gedachte met algemene strekking.
    • Voorbeeld uit de tekst: ‘Je gaat het pas zien als je het door hebt.’

 

 

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s